کد مطلب: 12983
 
پرونده منطقه ویژه اقتصادی سبزوار | قسمت پنجم
سرمایه خارجی فراری؟
واکاوی علت های ناکامی مناطق ویژه و آزاد در جذب سرمایه خارجی
سه شنبه ۳ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۰:۳۷
 
در قسمت های اول تا سوم با اثبات درسی مقایسه مناطق ویژه اقتصادی و مناطق ازاد، ضمن بررسی کارنامه مناطق آزاد، نادرستی ادعای تسهیل صادرات و سکوهای پرش اثبات شد.

در یادداشت چهارم وجود گزاره های سیاستی اقتصاد مقاومتی برای تاکید بر توسعه کارکردهای تولیدی و صادراتی مناطق ازاد را مشاهده کردیم، اما سوال اینجا بود که با وجود قانون و انگیزه سیاست گزار جذب سرمایه گذار خارجی به عنوان یکی از وجوه تمایز شهرک های صنعتی و مناطق ویژه اتفاق نمی افتد.

در این یادداشت بر آنیم تا ضمن بررسی اثبات این ادعا یعنی عدم موفقیت جذب سرمایه گذار خارجی، برخی از دلایل اصلی این امر را ریشه یابی و واکاوی کنیم.

سهم مناطق آزاد در سرمایه گذاری خارجی در فاصلۀ سال های ۹۲-۹۶ تنها ۰.۶ درصد بوده و تنها ۱۶ درصد از میزان اسمی را توانسته اند محقق کنند. در بخش داخلی بامیانگین سالانه حدود ۲۵۰۰ میلیارد تومان، هرچند ظاهری شرایط بهتری وجود دارد اما بررسی این میزان به تفکیک هر منطقه نشان می دهد ۸۰ درصد آن متعلق به دو منطقه آزاد چابهار و کیش است. همچنین طبق گزارش های معدودی که در حخصوص علمکرد سرمایه گذاری داخلی منتشر شده است تنها ۱۲ درصد به بخش تولید و حدود ۷۵ درصد به بخش تجارت و سایر خدمات اختصاص یافته است.

متوسط سرمایه گذاری خارجی در مجموع مناطق آزاد کشور سالانه حدود۱۵۰-۱۷۰ میلیون دلار است. با در نظر گرفتن متوسط حجم سرمایه گذاری خارجی در کل کشور که حدودا ۳ میلیارد دلار برآورد شده است، سهم بسیار اندک مناطق آزاد در سال های اخیر که حدود آزاد در این بخش آشکار می شود. از طرف دیگر بررسی حجم سرمایه گذاری خارجی به تفکیک هر منطقه نشان می دهد بیش از درصد این مقدار متعلق به منطقۀ آزاد کیش بوده و سایر مناطق سهم کمتری دارند. این در شرایطی است که یکی از اهداف اصلی شکل گیری این مناطق، جذب سرمایه گذاری خارجی بوده و وضعیت مناطق آزاد در چندین کشور جهان نیز نشان از اهمیت این هدف دارد.

به طور کلی ریشۀ اصلی عملکرد ضعیف مناطق آزاد ایران در جذب سرمایه خارجی به کمبود زیرساخت های لازم در این مناطق برمی گردد. در کنار سیاست نادرست توسعۀ زیرساخت مناطق آزاد از محل درآمدهای هر منطقه، وسعت زیاد و جایابی اشتباه این مناطق نیز دلیل مهمی برای فراهم نشدن زیرساخت ها و امکانات هستند. ایجاد مناطق آزاد با تجهیز و تکمیل زیرساخت معنا پیدا می کند و منطقه ای که فاقد زیرساخت باشد، از سوی دولت ها نباید به عنوان منطقه آزاد معرفی گردد. با این حال اغلب مناطق آزاد ایران در نقاط مرزی و غالبا محروم تأسیس شده و برخلاف منطق اصلی شکل گیری این مناطق در جهان، ایجاد زیرساخت و رفع محرومیت را به بعد از تأسیس منطقۀ آزاد محول کرده اند. مطالعۀ انجام گرفته دربارۀ برخی مناطق آزاد در کشورهای مختلف نشان می دهد تأمین و تکمیل زیرساخت قبل از ایجاد مناطق آزاد یک اصل مهم است. در واقع ایجاد منطقۀ آزاد صرفا منوط به تجهیز و تکمیل زیرساخت است.

یکی از عوامل مهمی که موجب ناتوانی مناطق آزاد در جذب سرمایه گذاری شده، وسعت زیاد این مناطق بوده که رسیدگی به امور مرتبط با فعالیت های اقتصادی و تجاری را مختل کرده است. بررسی مناطق آزاد جهان از نظر مساحت نشان می دهد در میان ۱۵ منقطقه با بیشترین وسعت، ۷منطقه متلق به مناطق آزاد ایران است. میانگین وسعت مناطق آزاد در ۸کشور جهان ۷۵۰۰ هکتار بوده در صورتی که متوسط مساحت مناطق آزاد ایران ۹۳ هزار هکتار است. برای نمونه منطقه آزاد ماکو با ۵۰۰ هزار هکتار وسعت، بزرگترین منطقه آزاد جهان بوده که بیش از ۷برابر منطقه بعد از خود وسعت دارد. وسعت زیاد مناطق آزاد ایران باعث شده است که در برخی موارد تفکیک مشخصی از مناطق آزاد ایران با سایر مناطق مجاور وجود ندارد. به عنوان مثال طبق قانون فقط هزار هکتار از جزیره قشم منطقه آزاد است در حالی که مابقی آن یعنی حدود ۱۰۰ هزار هکتار خارج از قلمرو گمرکی است و در اصل باید گفت که این منطقه ۱۳۰ هزار هکتار است.
مناطق آزاد چین و کره جنوبی که دارای مساحت نسبتا زیادی هستند، در ابتدای تأسیس وسعت بسیار کمی داشته و به مرور زمان و با تکمیل زیرساخت و افزودن تجهیزات ضروری به وسعت کنونی رسیده اند؛ در حالی که مناطق آزاد ایران از ابتدا با وسعت زیاد شکل گرفته اند. انتخاب مناطق آزاد در مناطق عمدتا محروم جغرافیایی و ناتوانی دولت در تأمین نیازهای اولیه این مناطق، نه تنها این مناطق را به توسعه نرسانده بلکه مشکلات متعددی را برای ساکنان بومی نیز به وجود آورده است .

بر این اساس این سوالات جدی میشود:
- آیا مسئولین برای ایجاد زیرساخت برنامه دارند؟
- طرح های ایشان چه ویژگی های خاصی خواهد داشت که سرمایه گذار خارجی را برای حضور در این مناطق ترغیب نماید؟
- آیا هم اکنون این زیرساخت آماده است یا خیر؟
- اگر زیرساخت ها آماده نیست اصرار بر شروع بهره برداری برای این موضوع برای چیست؟


مسئولین منطقه ویژه اقتصادی سبزوار برای این سوالات باید جواب های قانع کننده ای داشته باشند تا تجربه سی ساله را دوباره تکرار نکنیم، همچنین نماینده های مجلس باید در این حوزه نظارت و مطالبه گری نمایند.
Share/Save/Bookmark